EHDS overal, of slechts een extra laagje?

De EHDS als extra laag

Oskar Thunman schreef een verhelderend stuk↗ over hoe verschillende landen zich voorbereiden op de EHDS. Meer specifiek beschrijft hij hoe ze toegangsdiensten voor de EHDS bouwen “boven op” hun bestaande nationale systemen. Als juridisch expert op het gebied van gezondheidsgegevens verbaas ik me over het gebrek aan discussie over de vraag in hoeverre de EHDS-verordening dit daadwerkelijk toestaat.

Maximum-harmonisatie

Er is een lopende discussie over de juiste interpretatie van artikel 1, lid 8: kunnen gebruikers van gegevens voor secundair gebruik zelf kiezen of ze een EHDS-vergunning aanvragen? Dat lijkt in strijd met het concept van een vergunning en de werking van het EU-recht. Een dergelijk voor meerdere uitleg vatbaar artikel lijkt echter te ontbreken met betrekking tot de hoofdstukken over het primaire gebruik van gezondheidsgegevens en ICT. EU-verordeningen zijn doorgaans gebaseerd op maximum-harmonisatie↗. Ze schrijven de exacte regels voor die in elke lidstaat gelden, tenzij de verordening uitdrukkelijk bepaalt dat lidstaten daarvan mogen afwijken. Dit is momenteel het geval bij de AVG: deze is rechtstreeks en overal in de EU van toepassing, en niet alleen wanneer gegevens de grenzen van lidstaten overschrijden. Artikel 9, lid 4, van de AVG staat bepaalde nationale afwijkingen toe, maar de EHDS bepaalt dat lidstaten deze niet langer mogen handhaven.

Wat zou het EU-Hof zeggen?

Ik vraag me dus af hoe het mogelijk is dat iedereen ervan uitgaat dat het voortzetten van de gang van zaken binnen de nationale grenzen juridisch is toegestaan. Onder de AVG is dat immers ook niet toegestaan. Waarom wordt dit anders geïnterpreteerd? Om dus antwoord te geven op de vraag van Oskar Thunman – "en nu?" – zou ik zeggen: laten we naar het EU-Hof stappen en de lidstaten dwingen om daadwerkelijk één "Europese dataruimte" te creëren, zoals de verordening lijkt voor te schrijven.