In Nederland heerst een hardnekkig misverstand. Veel semi-overheidsinstellingen en geprivatiseerde publieke diensten denken dat ze geen data beschikbaar hoeven te maken. De juridische realiteit is anders. De EU schrijft voor dat hoogwaardige datasets beschikbaar moeten worden gemaakt in het belang van innovatie en economische groei. Dus wetenschappers en ondernemers: grijp deze kans.
De EU definitie van wetenschap
Debat over de Digitale Omnibus
Er is een nieuw debat gaande rond de voorgestelde Digitale Omnibus van de EU, die het datarecht integraal moet verbeteren. Nieuw onderwerp van discussie is de vraag hoe de EU ‘wetenschappelijk onderzoek’ zou moeten definiëren. In een artikel bekritiseert Evert-Ben van Veen de door de Europese Commissie voorgestelde definitie scherp en biedt hij een alternatief. Hoewel ik zijn kritische blik op de formulering van de EC waardeer, ben ik het fundamenteel oneens met zijn voorgestelde oplossing. Hij betoogt dat een definitie van wetenschappelijk onderzoek normatieve criteria moet omvatten, zoals het naleven van “toepasselijke regelgeving” en “algemeen aanvaarde normen voor onderzoeksintegriteit”, om “goede wetenschap van slechte wetenschap” te onderscheiden. Dit is echter een gevaarlijke vermenging van twee zeer verschillende zaken. Hieronder leggen we uit waarom de definitie van ‘wetenschappelijk onderzoek’ juist kort en feitelijk moet zijn.
Drie redenen om dit niet zo te doen
Ontologie versus normativiteit: Het definiëren van wat een activiteit is, is fundamenteel anders dan bepalen hoe dit bij voorkeur moet worden gedaan. We hebben bijvoorbeeld ook allemaal een mening over wat een goede collega is, maar dat staat los van de vraag wat een collega is.
We beschikken over voldoende instrumenten om te sturen op goede wetenschap: als een onderzoeker een excessieve hoeveelheid gezondheidsgegevens wil gebruiken, mag dat project niet worden stopgezet met de bewering “dit is geen wetenschap”. Het moet worden stopgezet omdat het de kernprincipes van de AVG schendt , de toetsing door de ethische commissie niet doorstaat, of niet voldoet aan de strenge financieringscriteria van instanties zoals ZonMw of Horizon Europe.
3️⃣ Academische vrijheid: Artikel 13 van het EU-Handvest garandeert de vrijheid van de kunsten en wetenschappen. Als de wetgever ‘wetenschap’ gaat definiëren op basis van vage, politiek gevoelige criteria, dan lopen we het risico de academische vrijheid aan te tasten. De staat reguleert het rechtmatige gebruik van gegevens; hij mag niet het monopolie hebben op het bepalen wat legitieme kenniscreatie inhoudt.
Laten we de definities neutraal houden en ons baseren op de bestaande wettelijke kaders (AVG, EHDS) om naleving te garanderen. Meer weten? Neem contact op met Antoinette Vlieger.
De EHDS schrijft al een uitgebreide toets voor. Een extra nationale ethische beoordeling als voorwaarde voor een datavergunning voegt niets toe en schaadt innovatie.
Ziekenhuizen en IT-leveranciers krijgen te maken met Europese eisen voor elektronische patiëntendossiers. De EHDS en de Nederlandse Wegiz botsen op essentiële punten.