In Nederland heerst een hardnekkig misverstand. Veel semi-overheidsinstellingen en geprivatiseerde publieke diensten denken dat ze geen data beschikbaar hoeven te maken. De juridische realiteit is anders. De EU schrijft voor dat hoogwaardige datasets beschikbaar moeten worden gemaakt in het belang van innovatie en economische groei. Dus wetenschappers en ondernemers: grijp deze kans.
Wie mag in de EHDS-Raad?
Zit het RIVM straks in de EHDS-Raad?
De EHDS is een jaar van kracht en de Europese Commissie werkt hard aan de uitwerkingen. De eerste implementerende verordening (2026/771) is een feit: de oprichting van de EHDS-Raad. Maar wie mag daar namens Nederland in zitten? Dat is onduidelijker dan het lijkt. De EHDS zelf bepaalt dat de Raad bestaat uit “twee vertegenwoordigers” per lidstaat, één voor primair en één voor secundair gebruik. Dat klinkt ruim. Je zou zeggen: Nederland kan iedereen sturen die hier veel verstand van heeft, of dat nu iemand van de Health Data Access Body (HDAB) is, een hoogleraar, of een expert van het RIVM (een organisatie die bij uitstek zal profiteren van databeschikbaarheid).
Gelieerd aan een autoriteit?
Maar de nieuwe uitvoeringsverordening trekt de touwtjes strakker aan. Lidstaten moeten de namen van hun vertegenwoordigers doorgeven, plús “de autoriteit van de lidstaat waaraan zij gelieerd zijn.” Wat wordt hier precies mee bedoeld? Dit laat zich op twee manieren lezen:
– De ruime lezing: Het mag willekeurig welke publieke autoriteit van een lidstaat zijn (in lijn met de ruime Europese definitie van ‘autoriteit’, zoals in het Farrell-arrest). Het RIVM of ZonMw kan dan gewoon aanschuiven als lid, in plaats van als adviserend expert.
– De enge lezing: Het woord ‘autoriteit’ verwijst hier exclusief naar de Autoriteit Digitale Gezondheid (ADG) en de HDAB, analoog aan hoe de AVG met dit begrip omgaat. Dan zouden we dus snel deze organen in het leven moeten roepen, om sowieso mee te kunnen praten in de EHDS-raad.
Subgroepen in de EHDS-Raad
Artikel 92 lid 6 van de EHDS maakt het er niet helderder op. Dat stelt dat de Raad kan worden opgedeeld in subgroepen waarvan expliciet is bepaald dat de ADG’s en HDAB’s vertegenwoordigd moeten zijn. Betekent dit (a contrario) dat Raad zelf dus niet uitsluitend uit dergelijke vertegenwoordigers hoeft te bestaan? Of is dit juist het bewijs dat álle leden van de Raad uit die twee specifieke autoriteiten moeten komen?
Liever iemand die ziet welke voordelen de EHDS oplevert
Het antwoord op deze vraag is cruciaal voor de inrichting van de Nederlandse data-governance. Als de enge lezing klopt, mag een organisatie als het RIVM niet de Nederlandse zetel voor secundair gebruik innemen in de EHDS-raad. Dit terwijl het mij juist een uitstekend idee lijkt om een afgevaardigde te sturen die primair de voordelen en kansen van de EHDS in de praktijk ervaart, in plaats van een toezichthouder die vooral vanuit handhaving en risico’s zal acteren. Ik hoop dus op de ruime interpretatie, maar vrees de stringente. Als die laatste interpretatie juist is, dan is het wel zaak om zo snel mogelijk de ADG en de HDAB op te richten, om de eerste vergaderingen van de EHDS-Raad niet te missen.
De EHDS schrijft al een uitgebreide toets voor. Een extra nationale ethische beoordeling als voorwaarde voor een datavergunning voegt niets toe en schaadt innovatie.
Ziekenhuizen en IT-leveranciers krijgen te maken met Europese eisen voor elektronische patiëntendossiers. De EHDS en de Nederlandse Wegiz botsen op essentiële punten.